Kiedy przyśpieszony lot można uznać za „odwołany”?

TSUE orzekł, że jeśli przewoźnik przyspieszy lot o ponad godzinę uznaje się go za „odwołany”, co oznacza, że pasażerom należy się odszkodowanie.

Zgodnie z preambułą do Rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 roku ustanawiające wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (dalej jako: „Rozporządzenie 261/2004”): „Działanie Wspólnoty w dziedzinie transportu lotniczego powinno mieć na celu, między innymi, zapewnienie wysokiego poziomu ochrony pasażerów. Ponadto, powinno się w pełni zwracać uwagę na ogólne wymogi ochrony konsumentów.” W powyższym duchu dnia 21 grudnia 2021 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej jako: „TSUE”) wydał wyrok w sprawach połączonych C‑146/20, C‑188/20, C‑196/20 i C‑270/20, w którym stwierdził, że lot opóźniony o ponad godzinę należy uznać za odwołany. Tym samym TSUE po raz kolejny przyjął wykładnię pro pasażerską, w tym przypadku w związku z przyśpieszaniem lotów przez przewoźników lotniczych. 

Kontekst sprawy C-270/20

Pasażerowie zarezerwowali lot z Wiednia do Kairu obsługiwany przez Austrian Airlines. Zgodnie z pierwotnym planem mieli wylecieć z Wiednia 24 czerwca 2017 roku o godzinnie 22:15, a w Kairze wylądować o godzinie 1:45 następnego dnia. Jednakże w dniu wylotu  przewoźnik odwołał ten rejs i zaproponował pasażerom pasażerom lot tego samego dnia, ale z wylotem o godzinnie 10:20. Nową godziną przylotu do Kairu była 13:50. Oznacza to, że różnica pomiędzy planową godziną przybycia, a docelową wyniosła prawie 12 godzin.  W związku z tym, Austrian Airlines zdecydowało się wypłacić pasażerom po 200 € tytułem odszkodowania jeszcze na drodze pozasądowej. 

Pasażerów nie satysfakcjonowała decyzją przewoźnika, twierdząc, że powstała u nich szkoda jest tożsama z szkodą jaką by doznali przybywając z znaczącym opóźnieniem. 

Spór przeniósł się do sądu. W wyniku toczącego się postępowania, na etapie rozpoznawania apelacji przez austriacki Landesgericht Korneuburg (sąd okręgowy w Korneuburgu), skład orzekający postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do TSUE z pytaniem prejudycjalnym.

W związku z innymi pytaniami prejudycjalnymi o podobnym zakresie merytorycznym TSUE postanowił rozpoznać niniejszą sprawę w ramach postępowania połączonego. Jednak przed przystąpieniem do analizy orzeczenia, należy w sposób zwięzły przedstawić kwestię odszkodowania, które przysługuje pasażerom linii lotniczych. 

Kiedy przewoźnik nie musi płacić odszkodowania? 

Zgodnie z Rozporządzeniem 261/2004 pasażerom przysługuje odszkodowanie w związku z odwołaniem lotu. Poniższa tabela przedstawia wysokość należnego odszkodowania w zależności od rodzaju odwołanego lotu. 

KWOTARODZAJ ODWOŁANEGO LOTU
250 €Wszystkie loty o długości do 1 500 kilometrów
400 €Wszystkie loty wewnątrzwspólnotowe dłuższe niż 1 500 kilometrów oraz wszystkie inne loty o długości od 1 500 do 3 500 kilometrów
600 €Wszystkie pozostałe loty

Należy pamiętać, że podstawą do określenia powyższych odległości jest miejsce docelowe, do którego przybycie pasażera nastąpi po czasie planowego przylotu.

Jednakże przewoźnik lotniczy może zmniejszyć odszkodowanie nawet o 50 proc. Nastąpi to w sytuacji, kiedy danemu pasażerowi zaoferowano zmianę planu podróży do jego miejsca docelowego poprzez alternatywny lot. Aby przewoźnik mógł skorzystać z powyższego uprawnienia musi on zagwarantować pasażerowi przylot do miejsca docelowego względem pierwotnej godziny przylotu w następujących okresach czasowych:

  • 2 godziny w przypadku wszystkich lotów o długości do 1 500 kilometrów;
  • 3 godziny w przypadku wszystkich lotów wewnątrzwspólnotowych dłuższych niż 1 500 kilometrów i wszystkich innych lotów o długości od 1 500 do 3 500 kilometrów; 
  • 4 godziny w przypadku wszystkich innych lotów.

Ponadto z wypłaty odszkodowania przewoźnik jest zwolniony także w sytuacji, w której poinformował on pasażerów o odwołaniu lotu:

  • co najmniej 2 tygodnie przed planowym czasem odlotu;
  • w okresie od 2 tygodni do 7 dni przed planowym czasem odlotu i zaoferowano im zmianę planu podróży, umożliwiającą im wylot najpóźniej 2 godziny przed planowym czasem odlotu i dotarcie do ich miejsca docelowego najwyżej 4 godziny po planowym czasie przylotu; lub
  • w okresie krótszym niż 7 dni przed planowym czasem odlotu i zaoferowano im zmianę planu podróży, umożliwiającą im wylot nie więcej niż godzinę przed planowym czasem odlotu i dotarcie do ich miejsca docelowego najwyżej dwie godziny po planowym czasie przylotu.

Stanowisko TSUE

Wracając do przedstawionego powyżej stanu faktycznego w sprawach połączonych C‑146/20, C‑188/20, C‑196/20 i C‑270/20, TSUE stwierdził, że odwołanie lotu nie oznacza tylko nieodbycie się lotu, który był uprzednio planowany i na który zostało zarezerwowane przynajmniej jedno miejsce, ale również sytuację, w której przewoźnik lotniczy przyśpiesza lot o ponad godzinę.

Ponadto, zdaniem rzecznika generalnego uprawnienie przewoźnika lotniczego do obniżenia kwoty odszkodowania występuje wyłączenie w przypadku, w którym proponuje on zmianę planu podróży ograniczającą opóźnienie mające nastąpić w miejscu docelowym. Prawo to nie odnosi się natomiast w żaden sposób do sytuacji, w której pasażer z powodu przyśpieszenia jego lotu dociera do miejsca docelowego przed pierwotnie planowaną godziną przylotu.

TSUE w wydanym orzeczeniu również podkreślił, że w przypadku przyśpieszenia wylotu, prawodawca unijny nie przyjął środków, które pozwoliłyby na ograniczenie rozmiaru niekorzystnych skutków wcześniejszego odlotu, a tym samym zaistniałyby przesłanki do obniżenia kwoty odszkodowania.

W związku z tym należy uznać, że przewoźnik lotniczy będzie zwolniony z obowiązku wypłacenia odszkodowania pasażerom jedynie w sytuacji, gdy umożliwiono mu wylot nie wcześniej niż godzinę przed czasem planowego odlotu. Każde inne przyśpieszenie wylotu o ponad godzinę będzie uznane za odwołanie lotu, a pasażer będzie uprawniony do uzyskania pełnego odszkodowania. 

Źródła:

Wyrok TSUE (pierwsza izba) z dnia 21 grudnia 2021 r. w sprawach połączonych C‑146/20, C‑188/20, C‑196/20 i C‑270/20.

Opinia Rzecznika Generalnego przedstawiona w dniu 23 września 2021 r. w sprawach połączonych C‑146/20, C‑188/20, C‑196/20 i C‑270/20.

Komunikat prasowy nr 226/21 z dnia 21 grudnia 2021 r. Wyroki w sprawach połączonych C-146/20, C-188/20, C-196/20 i C-270/20, Azurair i in., w sprawie C-263/20 Airhelp oraz w sprawie C-395/20 Corendon/Airlines.

Rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 roku ustanawiające wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91


Marek Kononowicz
młodszy prawnik
Marek jest studentem Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Dotychczas zdobywał doświadczenie w Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, Studenckim Ośrodku Pomocy Prawnej oraz kancelarii adwokacko-radcowskiej. Ponadto, był wolontariuszem w Sądzie Rejonowym, w którym poznawał tajniki pracy poszczególnych wydziałów.
Zobacz wszystkie artykuły tego autora